Komisje rad gmin czy powiatów są formalnie jawne, ale w praktyce dostęp do ich prac często pozostaje iluzoryczny. Przeprowadzony przez nas monitoring pokazuje, że pełną przejrzystość – z transmisjami i archiwizacją – zapewnia zaledwie ułamek samorządów. Tymczasem to właśnie na komisjach zapadają kluczowe ustalenia.

(Nie)jawne komisje

Formalnie posiedzenia komisji rad w jst są jawne, a każdy mieszkaniec może przyjść i ich posłuchać. Jednak w przeciwieństwie do sesji rady gminy komisje obradują w godzinach, w których większość z nas jest w pracy. Na pewno transmisje i nagrania dostępne online ułatwiłyby śledzenie prac komisji przez zainteresowanych mieszkańców, niestety niewiele gmin decyduje się na taki krok. Dlaczego?

Jednym z argumentów pojawiających się w tej dyskusji jest RODO. W czasie posiedzenia komisji omawia się czasem sprawy konkretnych mieszkańców.  Ale ten problem łatwo rozwiązać – wystarczy czasowo wyłączyć transmisję czy wyciąć część nagrania. Warto pamiętać, że wyłączenie jawności jest dopuszczalne tylko wyjątkowo, na podstawie konkretnych przepisów, i nie może być arbitralne.

Kiedy już mieszkaniec pojawi się na posiedzeniu komisji, ma prawo samodzielnie je nagrywać i transmitować bez zgody organu. Czasem musi mieć jednak sporo determinacji, by dowiedzieć się o posiedzeniu interesujacej go komisji,  bo informacje o terminach i porządku obrad nie zawsze są dostępne.

Więcej o jawności posiedzeń komisji w naszym tekście i  nagraniu z webinaru. 

Przekaż 1,5% podatku Watchdogowi!

Wystarczy, że wpiszesz nasz numer KRS 0000181348 w swoim rozliczeniu podatkowym.

Wyniki monitoringu

W lutym 2026 roku wysłaliśmy do niemal 3 tysięcy jednostek samorządu terytorialnego w Polsce wniosek o informację, w którym zadajemy trzy pytania dotyczące posiedzeń komisji:

1. Czy wszystkie posiedzenia komisji rady, które odbyły się od 1 listopada 2025 r. do dnia złożenia wniosku, były publicznie transmitowane na żywo (online)?
2. Czy audiowizualne zapisy (inaczej materiał filmowy) ze wszystkich posiedzeń komisji rady, które odbyły się od 1 listopada 2025 r. do dnia złożenia wniosku, zostały udostępnione w Biuletynie Informacji Publicznej (bezpośrednio lub poprzez zamieszczenie linku do zewnętrznego serwisu) lub w innym miejscu?
3. Jeżeli odpowiedź na poprzednie pytanie jest twierdząca, to prosimy o podanie linku/linków do publikowanych materiałów filmowych (nagrań z posiedzeń).

Monitoring miał na celu sprawdzenie, w jakim stopniu jednostki samorządu terytorialnego zapewniają jawność prac komisji rady poprzez transmisję oraz udostępnianie nagrań z posiedzeń. Badanie pozwoli ocenić praktykę stosowania przepisów dotyczących dostępu do informacji publicznej oraz faktyczną dostępność obrad dla mieszkańców, bo choć transmitowanie i nagrywanie posiedzeń komisji nie jest ustawowym obowiązkiem i zależy od wewnętrznych uregulowań gminy, to pozwala zapewnić większą jawność działania władzy samorządowej..

Badaniem objęto 2809 urzędów jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów i województw), z czego odpowiedzi udzieliło 2477 (88%), a w analizie uwzględniono 2400.

Niecały 1% badanych jednostek (22) spełnia standard pełnej jawności, rozumianej jako prowadzenie transmisji wszystkich posiedzeń komisji radnych wraz z ich archiwizacją i możliwością późniejszego odtworzenia. Oznacza to, że w zdecydowanej większości samorządów mieszkańcy nie mają bieżącego ani pełnego dostępu do prac komisji..

Część urzędów (24) deklaruje wprawdzie prowadzenie transmisji, jednak często mają one charakter wybiórczy – obejmują tylko niektóre komisje lub wybrane posiedzenia. W 9 przypadkach transmisje nie są archiwizowane, co oznacza, że dostęp do nich jest ograniczony wyłącznie do momentu ich trwania.

Istotnym problemem ujawnionym w monitoringu jest także sposób rozumienia pojęcia „transmisji” przez urzędy. Część respondentów utożsamia ją z publikacją nagrań po zakończeniu posiedzenia lub nawet z udostępnianiem protokołów, co nie spełnia kryteriów bieżącej jawności i możliwości śledzenia obrad w czasie rzeczywistym. Pojawiały się również odpowiedzi niejednoznaczne, ogólnikowe lub wewnętrznie sprzeczne, co utrudniało ich jednoznaczną interpretację i wskazuje na brak uporządkowanych procedur w tym zakresie.

Lista jednostek samorządu terytorialnego, które transmitują posiedzenia komisji, dostępna jest w krótkim raporcie z monitoringu.

Monitoring potwierdza, że w Polsce nie wykształcił się jednolity standard zapewniania jawności prac komisji radnych. Praktyki stosowane przez samorządy są rozproszone i często przypadkowe, a dostęp do informacji zależy od lokalnych decyzji, a nie od spójnych zasad. W konsekwencji mieszkańcy mają ograniczoną możliwość śledzenia procesu decyzyjnego na jego najważniejszym etapie – czyli w trakcie prac komisji, gdzie projekty uchwał są analizowane, opiniowane i faktycznie kształtowane.

Dlatego rekomendujemy, aby komisje były nie tylko formalnie jawne, ale naprawdę dostępne: ogłaszane z wyprzedzeniem, otwarte dla mieszkańców, możliwe do nagrywania i — tam, gdzie to możliwe — również transmitowane oraz archiwizowane.