W 2025 r. Polska nadal pozostawała poza kluczowymi międzynarodowymi instrumentami wzmacniającymi prawo do informacji. Nie była stroną Konwencji z Tromsø – jedynego prawnie wiążącego traktatu uznającego ogólne prawo dostępu do dokumentów urzędowych i określającego minimalne standardy jego realizacji – ani nie przystąpiła do Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów (OGP), mimo że inicjatywa ta skupia 77 państw i ponad 150 samorządów oraz opiera się na współtworzonych z organizacjami społecznymi krajowych planach działań na rzecz transparentności, partycypacji i przeciwdziałania korupcji. Polska pozostaje poza OGP od 13 lat, mimo spełniania kryteriów członkostwa.

W obszarze Rady Europy szczególnie istotne są ustalenia GRECO. Raport za 2024 r. (opublikowany w marcu 2025 r.) wskazuje, że Polska nadal znajduje się w procedurze non-compliance zarówno w IV, jak i V rundzie ewaluacyjnej, co oznacza niski poziom wdrożenia zaleceń antykorupcyjnych. Krytyka dotyczy m.in. braku przejrzystości działań władzy wykonawczej, słabych mechanizmów kontroli konfliktu interesów, niewystarczających analiz ryzyka korupcyjnego oraz ograniczonej skuteczności egzekwowania standardów etycznych. Wskazano także problemy z realną dostępnością i weryfikacją oświadczeń majątkowych oraz niedostateczną jawność procesu legislacyjnego (np. ograniczone konsultacje i częste stosowanie trybów nadzwyczajnych). GRECO zwraca również uwagę na niedostateczne regulacje lobbingu i zjawiska „drzwi obrotowych”, podkreślając systemowy charakter problemów.

W zakresie prawa do informacji GRECO analizowało wykonanie rekomendacji dotyczącej stworzenia niezależnego organu nadzoru (np. rzecznika prawa do informacji). Polska nie wprowadziła takiej instytucji, argumentując, że funkcję kontrolną pełnią sądy administracyjne oraz – pośrednio – Najwyższa Izba Kontroli. GRECO, choć wskazało, że preferowane byłoby powołanie wyspecjalizowanego organu, ostatecznie uznało te mechanizmy za wystarczające, mimo ich rozproszonego charakteru. Jednocześnie w 2025 r. rozpoczęto VI rundę ewaluacji, która ma objąć m.in. poziom lokalny, w tym przejrzystość, dostęp do informacji i mechanizmy antykorupcyjne w samorządach.

Równolegle Rada Europy przyjęła w maju 2025 r. Transparency Framework – dokument wyznaczający standardy przejrzystości własnych działań organizacji. Podkreśla on znaczenie jawności procesów decyzyjnych, dostępu do informacji i przejrzystych zasad odtajniania dokumentów jako fundamentu zaufania publicznego i przeciwdziałania korupcji.

Na poziomie europejskim w czerwcu 2025 r. powstała sieć ENTRI (European Network for Transparency and Right to Information), mająca służyć współpracy instytucji i wymianie dobrych praktyk w zakresie dostępu do informacji. Sieć ma charakter dobrowolny i ekspercki, obejmuje m.in. wymianę orzecznictwa, wspólne stanowiska i analizy. Polska została zapytana o przystąpienie, ale nie udzieliła odpowiedzi.

Na poziomie globalnym ważnym wydarzeniem były obchody Międzynarodowego Dnia Powszechnego Dostępu do Informacji (wrzesień 2025 r.) i przyjęcie Deklaracji z Manilii. Dokument ten podkreśla szczególną rolę dostępu do informacji środowiskowej w kontekście zmian klimatu i zrównoważonego rozwoju, wskazując, że dostęp do rzetelnych i aktualnych danych jest warunkiem realnego udziału społeczeństwa w decyzjach publicznych. Deklaracja akcentuje także znaczenie technologii, otwartych danych i inkluzyjnych systemów informacji oraz potrzebę ochrony dziennikarzy, aktywistów i obrońców środowiska.

Podobny kierunek wyznacza rezolucja Rady Praw Człowieka ONZ z czerwca 2025 r., która łączy problem korupcji z naruszeniami praw człowieka. Wskazuje ona, że brak przejrzystości sprzyja bezkarności i osłabia demokrację, a dostęp do informacji jest kluczowym narzędziem kontroli władzy i ujawniania nadużyć. Rezolucja podkreśla rolę mediów, sygnalistów i społeczeństwa obywatelskiego oraz potrzebę zapewnienia im ochrony, a także promuje otwarte dane, transparentne procedury i międzynarodową współpracę.

Cały raport jest dostępny pod tym linkiem.