Opublikowany z kilkumiesięcznym opóźnieniem (pierwotnie był planowany na wrzesień 2025 r.) raport cząstkowy nr 2 Komisji ds. wyjaśnienia mechanizmów represji, zatytułowany „Represje zamiast dialogu. Jak państwo wykorzystywało prawo przeciw obywatelom”, stanowi wkład w dokumentowanie zjawiska nadużywania instrumentów prawnych przez państwo w latach 2015–2023. Opracowanie pokazuje to, co wcześniej pojawiło się w raportach przygotowanych przez dziennikarzy („Na celowniku”) czy organizacje społeczne („Raport ObyPomoc”) – to, że aparat państwowy jest wykorzystywany w sposób systemowy do ograniczania debaty publicznej, wywierania presji oraz zastraszania osób angażujących się w działalność obywatelską.

Przekaż 1,5% podatku Watchdogowi!

Wystarczy, że wpiszesz nasz numer KRS 0000181348 w swoim rozliczeniu podatkowym.

Szczególne miejsce w raporcie zajmuje analiza tzw. SLAPP-ów (Strategic Lawsuits Against Public Participation), czyli strategicznych postępowań sądowych inicjowanych nie po to, by dochodzić sprawiedliwości, lecz by obciążyć przeciwników kosztami, stresem i ryzykiem prawnym. Jak wynika z raportu, działania tego typu były stosowane zarówno przez organy władzy publicznej, jak i podmioty z nimi powiązane, a ich celem było wywołanie efektu mrożącego i ograniczenie aktywności dziennikarzy, organizacji społecznych oraz indywidualnych obywateli. Pomimo tego, że autorzy mieli dostęp do akt sądowych, w raporcie pojawiają się przede wszystkim sprawy już dobrze znane i opisane w mediach.

Raport dokumentuje szeroki wachlarz mechanizmów represji, obejmujących m.in. wykorzystywanie postępowań cywilnych i karnych wobec mediów i organizacji pozarządowych, działania dyscyplinarne wobec sędziów i prokuratorów, ingerencję w obszar edukacji i nauki czy instrumentalne stosowanie nadzwyczajnych środków prawnych. Zwraca także uwagę na poważne konsekwencje psychologiczne dla osób dotkniętych tego rodzaju działaniami, w tym długotrwały stres, wypalenie oraz izolację społeczną.

Pod koniec raportu znalazły się także rekomendacje. Komisja postuluje m.in.:
● Pełne wdrożenie unijnej dyrektywy anty-SLAPP, która ma chronić osoby angażujące się w debatę publiczną przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami.
● Wzmocnienie niezależności instytucji państwowych, aby przestały być narzędziem w rękach polityków.
● Budowę systemów wsparcia dla osób doświadczających represji instytucjonalnych.

Raport potwierdza to, co od lat sygnalizują organizacje społeczne – że prawo może być nadużywane jako narzędzie nacisku wobec osób działających w interesie publicznym, a nie wyłącznie jako instrument ochrony. Kluczowe jest teraz przejście od diagnozy do wdrożenia rekomendacji, w szczególności skutecznej ochrony przed SLAPP-ami i odbudowy niezależności instytucji publicznych. Przy okazji wdrażania unijnej dyrektywy powinna zostać także rozstrzygnięta kwestia art. 212 kodeksu karnego. Bez tego w kolejnych latach rządzący, wpływowi przedsiębiorcy czy korporacje będą dalej mogły w łatwy sposób.

Pełna treść raportu: Raport cząstkowy nr 2 „Represje SLAPP i inne formy nękania”, Warszawa, 30 grudnia 2025 r.