Od kwietnia 2026 roku do marca 2027 roku realizujemy projekt “Instytucje do podziału” finansowany przez Komisję Europejską w ramach Programu Równych Praw realizowanego ze środków programu CERV finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021–2027. Celem jest zbadanie, jak po wyborach zmieniają się kadry w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa oraz czy procesy te są przejrzyste i oparte na kompetencjach.
W marcu 2026 roku uruchomiliśmy serwis kazdymusigdziespracowac.pl gromadzący informacje o przypadkach zatrudnienia radnych gminnych i miejskich w spółkach komunalnych i innych podmiotach zależnych od gmin/miast. Jego celem jest zwiększenie przejrzystości życia publicznego i umożliwienie mieszkańcom łatwego sprawdzenia takich powiązań w ich gminie/mieście.
Ochrona prawa do informacji wymaga monitorowania jego funkcjonowania, rzeźbienia orzecznictwa w sądach, śledzenia planowanych zmian, aktywnego proponowania projawnościowych rozwiązań, zachęcania ludzi do korzystania z prawa i integrowania tych wszystkich osób, którym zależy na jawności. To wszystko, a nawet dużo więcej, dzieje się na naszej stronie informacjapubliczna.org
Udzielamy bezpłatnego wsparcia prawnego w tematyce, w której się specjalizujemy, czyli w zakresie dostępu do informacji publicznej czy wpływania na decyzje rządzących. Nasza “Poradnia” działa pod adresem porady.siecobywatelska.pl.
Często brakuje nam danych potrzebnych w rekomendowaniu wprowadzania zmian w prawie lub też pokazujących jak w ogóle wygląda realizacja różnych praw. Wiele z tych danych gromadzonych jest na poziomie lokalnym, ale nie są w żaden sposób usystematyzowane i publikowane. Zamknięto je w tysiącach dokumentów i w tysiącach urzędów. Żeby je wydobyć potrzebny jest wysiłek urzędników, ale i obywateli. Nie wystarczy je dostać. Trzeba jeszcze doprowadzić do tego by można było wypowiadać się na ich podstawie o tym co działa, a co nie działa oraz jak działa w całej Polsce. Dlatego stworzyliśmy aplikację do wspólnej pracy obywateli nad zdobywaniem informacji. Nazwaliśmy ją Obywatelskim Fedrowaniem Danych, gdyż często wydobywamy dane z czeluści segregatorów, szuflad i stosów papierów. Przy okazji jest to dobry sposób na masową edukację obywatelską – forma w jakiej przychodzą dokumenty, sposób w jaki poszczególne urzędy komunikują się z obywatelami i to czy w ogóle odpowiadają, dużo mówi o każdym z nich. Jawność całej wymiany korespondencji to skarb dla refleksji porównawczej każdego i każdej z nas. A przy okazji każdy widzi o co można pytać i jakie to jest łatwe.
Cykl szkoleniowy dla wszelkich osób działających lokalnie i zainteresowanych działalnością gmin – poczynając od jawności, przez budżet, aż po gospodarkę odpadami. Uczestniczkami i uczestnikami są zazwyczaj radni/radne, aktywiści/aktywistki, kandydaci czy kandydatki na radnych. Cykl odbywa się online i kończy wspólnym zjazdem dla najbardziej zainteresowanych. Ogłaszany jest jesienią. Pierwszy odbył się w 2021 roku.
Prowadzimy spotkania i webinaria na zaproszenie mieszkańców, grup lokalnych, organizacji pozarządowych i dziennikarzy, prawa do informacji, prowadzenie działań strażniczych, praw obywatelskich związanych z wpływaniem na decyzje władz. Zasady ustalamy indywidualnie. Osoby zainteresowane zachęcamy do kontaktu pod adresem biuro@siecobywatelska.pl
Prowadzimy postępowania sądowe dotyczące prawa do informacji. Jest to wynik naszej strategii dążącej do „otwierania” instytucji zobowiązanych do jawności i sprawdzania jak głęboko może ona sięgać. Część spraw wynika z problemów podnoszonych przez obywatelki i obywateli. Dzięki tym działaniom wzmacniamy funkcjonowanie prawa i identyfikujemy problemy. Pomagają nam one także w kształtowaniu rozumienia czym jest jawność i podnoszeniu świadomości społeczeństwa i instytucji.
Działania dotyczą problemu, którym zajmujemy się od 2018 roku. Propagandowy wydźwięk periodyków prowadzonych przez gminne władze jest jednym z problemów zgłaszanych nam przez lokalnych aktywistów. My sami identyfikujemy go jako niedopuszczalne działanie władz, wchodzących w rolę prasy. W 2018 roku badaliśmy dokładne treści periodyków (gazetywladzy.pl). W 2021 roku przeprowadziliśmy badanie gazet władzy O czym szumią gazety władzy. Naszym celem jest jednak rozwiązanie problemu i szukamy na to sposobu. W tym celu współpracujemy z partnerami – Oživení, Transparency International Słowacja i Mérték.
Wspólnie z innymi organizacjami społecznymi zajmującymi się wyborami, prawami człowieka i demokracją połączyliśmy siły i zajmujemy się najważniejszymi wyzwaniami polskiej demokracji. Pierwszym tematem są uczciwe wybory, w których biorą udział kompetentni obywatele. Koalicja powstała w tamach projektu zatytułowanego “Od atomów do zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz praworządności” z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.
Cykl szkoleń dla mieszkańców wsi i miast, którzy przyglądają się pracy lokalnych władz, zadają im pytania, zabierają głos w sprawach publicznych i działają na rzecz zmiany w przypadku zdiagnozowania problemów tam, gdzie mieszkają. Osoby te przygotowywane są do roli watchdogów. Dlatego muszą spełniać wymogi niezależności, obiektywizmu, rzetelności i jawności. Zgodnie z Kartą Zasad. Więcej na ten temat można usłyszeć w tematycznym spotkaniu na YouTube. Szkoła organizowana jest od początku działania Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Do 2021 roku odbyło się pięć edycji o charakterze stacjonarnym. Kolejne edycje zostały zaplanowane jako stacjonarno-internetowwe.
Szkoła Inicjatyw Strażniczych w latach 2021 – 2023 była realizowana dzięki wsparciu z programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego przez Islandię, Norwegię i Liechtenstein i wdrażanego przez Fundację Akademia Organizacji Obywatelskich, Fundację im. Stefana Batorego i Fundację Stocznia.
Szkoła Inicjatyw Strażniczych – edycja VIII, 2023/2024 – realizowana jest dzięki wsparciu The German Marshall Fund, Dexis, U.S. Agency for International Development.
W 2015 i 2020 roku koordynowaliśmy działania organizacji społecznych związane z kampanią na rzecz wyboru społecznych kandydatów na Rzecznika Praw Obywatelskich. W 2021 roku włączyliśmy się w działania dotyczące przekształcenia tej akcyjnej inicjatywy w stałe działanie prowadzone przez organizacje społeczne, afiliowane przy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych. Celem inicjatywy jest współpraca z Rzecznikiem Praw Obywatelskich na rzecz rozwiązywania istniejących problemów społecznych, monitorowanie efektywności wystąpień generalnych i reakcji instytucji publicznych na te wystąpienia oraz stanie na straży budżetu Rzecznika. Więcej o inicjatywie na stronie https://naszrzecznik.pl.
W 2022 roku uruchomiliśmy fundusz dla lokalnych organizacji strażniczych. Pieniądze Funduszu pochodzą z 1% podatków. Fundusz powierzyliśmy Fundacji dla Polski, która w ramach prowadzonego przez siebie Funduszu Obywatelskiego im. Henryka Wujca przeprowadza konkursy i prowadzi administracyjną część programu grantowego. Celem Funduszu dla Watchdogów jest zapewnienie stałego źródła finansowania dla doświadczonych lokalnych organizacji strażniczych i pomoc w ich rozwoju instytucjonalnym.
Wspólnie z Fundacją Gerere w latach 2018-2024 tworzyliśmy Sprawdzamy, jak jest – portal, w którym pod lupę brane były dokumenty udostępniane przez instytucje publiczne. Dzięki sile wspólnego analizowania danych odpowiedzi urzędów były rzetelnie sprawdzane.
Edukacja watchdogowa wymaga czasu i praktyki. Ludzie często uczą się w biegu, potrzebują inspiracji od innych osób. Aby skutecznie i bezpiecznie działać, muszą też dobrze poznać prawo, które reguluje ich obszar działania. Dlatego w edukacji strażniczej postawiliśmy na kursy internetowe. Pozwalają one zebrać wiedzę, do której zawsze można wrócić, wyznaczają konkretne etapy nauki i pozwalają elastycznie dopasować proces uczenia się do rozwoju prowadzonych działań. Na nasze kursy można zapisać się na platformie kursy.watchdogportal.pl.
Ustawa o funduszu sołeckim weszła w życie w 2009 roku. Jej celem było danie siły mieszkańcom wsi, pokazanie im, że mogą wspólnie podejmować samodzielne i niepodważalne decyzje, a także ponosić za nie odpowiedzialność. Od początku uznaliśmy, że ta ustawa przyniesie Polsce wielką zmianę w relacji władza – obywatel, wzmacniając tego ostatniego. Dlatego postanowiliśmy wspierać wdrażanie ustawy i pilnować, aby były przestrzegane przepisy. Naszą wyjątkową wiedzę na ten temat zebraliśmy na portalu funduszesoleckie.pl
W 2007 roku zaczęliśmy gromadzić informacje na temat działalności polskich i zagranicznych organizacji strażniczych. Środowisko było niewielkie, a doświadczeń bardzo mało. Udało nam się zintegrować organizacje, przygotować dobrą ofertę edukacyjną i zebrać wiedzę o tym, jak działać na stronie watchdogportal.pl W lipcu 2023 roku strona została przez nas zarchiwizowana i zamknięta.
“Dbamy o lepszą codzienność” to nasza kampania promująca lokalne działania strażnicze. Pokazujemy w niej, że watchdogi zwracają uwagi na niedoskonałe rozwiązania w instytucjach publicznych i proponują ulepszenia. Żeby zobrazować tę ich cechę, zaprosiliśmy do współpracy polskich utalentowanych designerów, którzy stworzyli niedoskonałe przedmioty. Te przedmioty trafiają do polskich domów (można je kupić w sklepie internetowym) i nie tylko opowiadają historie watchdogów, ale przede wszystkim każdemu z nas przypominają, że rzeczywistość można i należy poprawiać. I to od nas zależy jaka ona będzie. Więcej o kampanii można przeczytać na stronie dbamy.org
Wspólne przedsięwzięcie Interdysplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego na Uniwersytecie Warszawskim, Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych i AkcesLab.
Strona www.saos.org.pl gromadzi i udostępnia orzeczenia polskich sądów. Ułatwia ich przeszukiwanie, przeglądanie oraz zbiorczą analizę. Sieć Watchdog zapewniła kompleksowe przygotowanie obywateli do korzystania z tego systemu.
Wydatkowanie publicznych pieniędzy jest zagadnieniem interesującym mieszkanki i mieszkańców dużych miast i małych gmin. Wraz z rosnącą społeczną świadomością maleje przyzwolenie dla braku przejrzystości finansowej instytucji publicznych i jasnych reguł przyznawania stanowisk. Odpowiadając na to zapotrzebowanie rozpoczęliśmy monitoring spółek komunalnych. Czytaj o tym na stronie spolki.siecobywatelska.pl. Na przełomie 2016 i 2017 roku prowadziliśmy także porównawczy monitoring sytuacji wokół spółek w krajach grupy wyszehradzkiej. Naszymi partnerami byli Transparency International Słowacja, Oživení (Czechy) i Budapest Institute. W wyniku tej współpracy powstał opis polskich spółek oraz syntetyczne porównanie sytuacji w czterech krajach wraz z rekomendacjami. Uczynienie polskich spółek bardziej przejrzystymi pozostaje jednym z priorytetów naszej organizacji.
Jesteśmy polskim uczestnikiem w międzynarodowej inicjatywie dotyczącej przejrzystości procesu stanowienia prawa i podejmowania decyzji. Jej liderem jest Access Info Europe. W ramach tego przedsięwzięcia porównujemy jak ma się sytuacja w krajach Europy w zakresie gromadzenia informacji o poszczególnych etapach procesu decyzyjnego i publikowania tych informacji on-line, jak też sprawdzamy przejrzystość lobbingu mu towarzyszącego. Ta inicjatywa rozwija problemy podnoszone przez nas wcześniej w sądach i przygotowuje grunt do rekomendowania zmian.
Wspólnie z Centre for International Private Entreprises i Fundacją Pontis ze Słowacji chcemy sprawdzić czy polski biznes uważa przejrzystość działania instytucji państwowych za ważną sprawę, jak ją ocenia i czy ma chęć działać na rzecz ewentualnej poprawy sytuacji. W 2018 roku zaczynamy od wywiadów i spotkań sieciujących. Jeśli uda nam się spotkać pragmatycznych i zapalonych liderów – chętnych do włączania się w zmienianie rzeczywistości – będziemy dumni z naszego kraju! Jak dotąd – w grupie krajów z którymi się porównujemy – takie działania zaczęli wspólnie słowaccy przedsiębiorcy, tworząc specjalny fundusz.
Stoimy na stanowisku, że prawniczki i prawnicy mają do wypełnienia pewną misję społeczną. Jednym z filarów tej misji jest stanie na straży praw człowieka, w tym prawa do informacji. Dlatego budujemy wolontarystyczny korpus prawniczek i prawników z kancelarii prawnych, uczelni i osób prywatnych, którym bliskie są nasze idee.
Korpus budujemy na wiele sposobów. Poprzez program Ambasadorzy/Ambasadorki Jawności, poprzez tworzenie oferty dla biznesu, poprzez konkurs na glosę do orzeczenia na temat dostępu do informacji, współpracę z uczelniami i wolontariat.
Czy możliwe jest branie udziału w procesach decyzyjnych, gdy praw i wolności obywatelskich jest niewiele? Liczymy na to, że przynajmniej w sprawach ważnych dla mieszkańców miast, można skutecznie korzystać z prawnych narzędzi uczestnictwa w podejmowaniu decyzji.
Na poziomie lokalnym wciąż pojawiają się nowe sprawy, w których rozwiązywaniu może zabrać głos lokalna społeczność – zagospodarowanie parków, transport publiczny czy porządek na cmentarzu. To sprawy, które być może uda się rozwiązać mieszkańcom, a gdy to zrobią poczują jaką siłę ma korzystanie z ich praw. W projekcie REBEL szukamy działających w krajach grupy wyszehradzkiej rozwiązań, takich jak lokalne referenda, petycje, inicjatywy lokalne. Będziemy je opisywać, a nasi partnerzy z Białorusi będą sprawdzali co może zadziałać na poziomie lokalnym. Projekt ma też wzmocnić więzi między partnerami i pomóc w dalszej współpracy.
Białoruska organizacja odpowiedzialna za projekt to Viešoji įstaiga Smulkaus verslo dirbtuvė/Petitions.by. Liderem projektu jest Transparency International Czechy, a partnerami – oprócz – nas Transparency International z Węgier i Slovak Governance Institute.
Jest to pomysł na rozmowy o Polsce, które wychodzą od społeczności i liderów działających w różnych miejscach w Polsce. A zatem zarówno tematy, jak i miejsca są różne. Ale łączy je dążenie do szukania pomysłów i rozwiązań poprzez rozmowy.
Pomysł na powstanie Klubu wziął się z inicjatywy Instytutu Spraw Publicznych z Polski i Political Capital Institute z Węgier. Partnerami są Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Fundacja Autonomia i Fundacja Soclab .Kolejni partnerzy, to ci którzy realizują debaty. Na razie jest to Świebodzin TV, ale kolejne debaty będą budowały kulę śniegową zaangażowanych osób i inicjatyw.
Finansowanie debat zapewnił National Endowment for Democracy.
Dążymy do tego, aby działalność organizacji strażniczych i prawo do informacji stały się przedmiotem zainteresowania studentów i studentek. Przygotowaliśmy zestaw tematów do prac licencjackich, magisterskich i artykułów naukowych, które umieszczamy na portalach skierowanych do młodzieży akademickiej, np. pracademia.eu. Ze swojej strony udostępniamy studentom swoje zasoby, w tym literaturę i materiały, oraz zapewniamy wsparcie merytoryczne i konsultacje naukowe współpracującej z nami dr Adriany Bartnik z Politechniki Warszawskiej.
Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Transparency International Czechy, Transparency International Węgry oraz Furia Film – Słowacja, wspólnie podjęły się przygotowania atrakcyjnych filmowych historii dotyczących praw człowieka i dobrych rządów.
Chcemy, aby filmy dotyczące poważnych spraw były doprawione szczyptą humoru i ironii. Wiemy, że tematy które będziemy poruszyć nie zawsze przyciągają uwagę opinii publicznej, a zależy nam na tym by to zmienić. Skupimy się na wolności słowa, korupcji, dostępie do informacji czy whistleblowingu.
Mamy nadzieję trafić do młodych osób i zachęcić je do angażowania się w sprawdzanie jak działa władza.
